Nilüfer Hatun İmareti (İznik)

26-12-16 hdomac 0 comment

 

İznik Müzesi olarak kullanılmaktadır. Giriş kapısı üzerinde yer alan mermer bir levha üzerine yazılmış üç satırlık kitabe yer almaktadır. Sultan I. Murad’ın (Hüdavendigar) annesi “Nilüfer Hatun” için yaptırılmış ve 8 Nisan 1388′de tamamlanmıştır. Erken Osmanlı Dönemi eseridir.

 

Tabhaneli, zaviyeli, ya da çok işlevli camiler olarak adlandırılan ve 8–9 / 14 -15. yüzyıllarda, Anadolu’da çok fazla örneği görülen yapı tipinde inşa edilmiştir.

Yapı doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen alan içine art arda yerleştirilmiş dağılım ve ibadet mekânı ile dağılım mekânının kuzey ve güneyindeki birer oda ve doğu cephesi önünde uzanan son cemaat yerinden oluşur. Doğu cephesi 40,5 m, son cemaat yeri 25,35 m. genişliğinde olup son cemaat yeri dâhil derinlemesine uzunluğu 33,60 m.dir.

nilhat-son-y

Dört paye ve dört sütun tarafından taşınan beş bölümlü son cemaat yeri yanlarda ikişer, önde beş sivri kemerlidir. Alışılanın aksine, giriş cephesinin tümünü kaplamayan son cemaat yerinde ortadaki bölüm kubbeyle, diğerleri ise birer tekne tonozla örtülmüştür. Batı cephesinin ortasına, dağılım mekânına açılan ve üzerinde inşa kitabesi bulunan kapı yerleştirilmiştir.

Kare planlı dağılım mekânı, üzerinde yuvarlak aydınlık feneri bulunan bir kubbeyle örtülmüştür. Batısındaki ibadet mekânının üst örtüsü bir kemerle iki bölüme ayrılmıştır. Doğudaki bölümün ortasında sekiz dilimli bir kubbe yer alırken, batıdaki bölümde kubbe çapraz ve yıldız tonozlar arasına yerleştirilmiştir.

nilifermaket

Mihrap nişi güney duvarındadır. Dağılım mekânının kuzey ve güneyinde bulunan dikdörtgen planlı odalar, aynalı kemerlerle kareye dönüştürülmüş ve üzerleri kırık üçgen geçişli birer kubbe ile örtülmüştür. Her iki odanın da doğu duvarlarında ocak nişleri bulunur.

nilhatic-y

Üstü kiremit kaplı yapının cepheleri bir sıra kesme taş ve üç sıra tuğla ile almaşık teknikle örülmüştür. Duvarların üst kesimini dört sıra tuğladan yapılmış kirpi saçak çevrelerken, kubbelerin kirpi saçakları iki sıra tuğladan oluşturulmuştur

Son cemaat yerinin sütun başlıkları, giriş kapısının söve ve lentosu, alınlık ve yanlardaki payeler mermerdir. Cephelerde tuğla ve taşların farklı şekillerde yerleştirilmeleriyle oluşturulmuş süslemeler vardır. Giriş ekseni üzerinde yer alan kaval silmeli payeler değişik bir süsleme unsuru olarak göze çarpar. Son cemaat yerinin orta bölümünün kubbesi ve giriş mekânının duvarlarının üst kısmında kabartma tekniği ile yapılmış palmet motifli frizlerin bulunduğu alçı süslemeler vardır.

nil-hat-son-cem

Nilüfer Hatun İmareti’nin işlevi konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı araştırmacılar, yoksullara yiyecek dağıtılan yer anlamına gelen “imaret” sözcüğünden hareketle yapının bir aşhane olduğunu ifade ederken, diğerleri, imaret sözcüğünün bu anlamını daha sonraki dönemlerde kazandığını; başlangıçta hayır için yapılan her türlü yapıya imaret dendiğini; bu nedenle Anadolu’da çok sayıda örneği görülen ve imaret denilen bu tür yapıların gezici dervişlerin barınması için inşa edildiklerini kabul ederler.

nilhat1y

Kurtuluş Savaşı (1919–1922) sırasında tahrip olan yapı daha sonra bir süre depo olarak kullanılmıştır. 1955′ten sonra onarılmış ve müze olarak hizmete açılmıştır.

Araştırma: Haldun Domaç