Amiral Şükrü Okan

08-01-17 hdomac 0 comment

Denizcilik geleneğine mensup bir ailenin çocuğu olan Şükrü Okan, 1880 yılında Tirebolu’da Hamam Mahallesi’nde doğdu. Babası tüccar kaptanlarından Rizelioğlu Mehmed Efendi, annesi Küçükömeroğlu ailesinden Ali Molla Kaptan’ın kızı Azize Hanım’dır.

 EĞİTİMİ ve DONANMADAKİ GÖREVLERİ

İlk ve orta öğrenimi Tirebolu’da tamamladıktan sonra 31 Mart 1311’de (12 Nisan 1895) Bahriye Mektebi İdâdî birinci sınıfına girdi. 1 Mart 1315’te (14 Mart 1899) Harbiye sınıfına geçti. 27 Mart 1317’de (9 Nisan 1901) güverte teğmen rütbesi ile Deniz Kuvvetlerine katıldı. Bir süre İdare-i Mahsusa vapurlarında çalıştıktan sonra Şân-ı aver stimbotu II. Komutanlığına atandı. 5 Ocak 1903’te üsteğmenliğe terfi ederek 17 Eylül 1323’te (30 Eylül 1907) Kütahya Torpidosu II. Komutanı oldu.  23 Temmuz 1908’de yüzbaşılığa terfi etti. 20 Kasım 1909’da Sultanhisar torpidosu komutanlığına getirildi. 9 Ocak 1911’de dört subaydan oluşan bir grup ile denizaltıcılık konusunda Fransa, Almanya, İtalya, Avusturya’da incelemeler ve özellikle Fransız denizaltı gemileri üzerinde incelemeler yaptı. 30 Ekim 1912’de yurda dönüşünde Berkefşan torpidosu komutanlığına atandı. Kısa süreler Samsun ve Taşoz torpidolarında komutanlık yaptı. İnceleme kurulu olarak verdikleri raporun değerlendirilmesi sonucu Fransa’da iki denizaltı yaptırılması kararı alınınca 25 Mayıs 1914’te gemi komutanı olarak Fransa’ya gönderildi. Ancak Birinci Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine 6 Eylül’de yurda döndü. Bahriye Nezareti 3. Dairede görevlendirildi. 4 Aralık’ta Hamidiye kruvazörü II. Komutanı oldu.

amiral-sukru-okan-2

 BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞINDA

Türkiye’nin Almanya yanında savaşa girmesinden sonra altı güverte ve makine subayı ile birlikte denizaltıcılık kursu görmek üzere 11 Ocak 1915’te Almanya’ya Kiel Tersanesi’ne gönderildi. Ayrıca altı ay süre ile subay okulunda öğrenim gördü. Diğer subayların 17 Ocak 1917’de yurda dönmelerine karşı Alman denizaltı gemilerinde eylemli görev almak üzere Kiel’de alıkonuldu. Almanya İmparatorunun daveti üzerine 1 Eylül 1917’de Almanya’ya gelen Bahriye Nazırı Cemal Paşa, Deniz Kurmay Başkanı ve diğer ilgililerin önünde, Baltık Filosuna dâhil bir denizaltı gemisinin komutanı olarak dalışta başarısı imparatorun kardeşi Filo Komutanı Prens Henry Preuss tarafından takdir edildi. 11 Şubatta yurda dönerek nezaretin denizaltı şubesine memur edildi. 21 Eylül 1918’de binbaşılığa terfi etti. 9 Temmuz 1918’de Boğaz Komutanı Alman Usedom Paşanın yaveri oldu. Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra 6 Kasım 1918’de Filotilla Komodorluğuna getirildi. 26 Şubat 1919’da Reşit Paşa vapuru süvariliğine atandı.

 CUMHURİYET DONANMASINDA

Binbaşı Şükrü Bey’in Cumhuriyet Bahriyesindeki ilk görevi Subay Kursları Müdür Yardımcılığı oldu. 1 Mayıs 1924’te atandığı Filotilla Komodor Vekâletinde üç kişilik bir heyetle Avrupa’ya gönderilerek Fransa, Hollanda ve İsveç’te denizaltı gemisi satın alınması veya inşası için incelemelerde bulundu. Sonuç olarak Hollanda’ya iki denizaltı gemisi yapımı siparişi verildi. Bu gemilerin yapımı aşamasında Turgut Reis zırhlısı, Karadeniz Bahriye Komutanlıkları, Bahriye Sürekli Divanı Harp Üyeliği ve İzmir Müstahkem Mevki Deniz Komutanlığı yaptı. 2 Mayıs 1925’te yarbaylığa terfi etti. I ve II. İnönü adları verilen denizaltı gemilerinin 9 Haziran 1928’de İstanbul’a gelerek donanmaya katılmalarından sonra teşkil edilen Denizaltı Gemileri Komutanlığının ilk komutanı oldu. 13 Mart 1930’da Yavuz dışında, donanmanın diğer gemileri emrine verildi. 30 Ağustos 1930’da albaylığa terfi etti. Yavuz gemisi de onarımı tamamlanıp 24 Kasım 1931’de donanmaya katılmakla bu tarihte su üstü gemilerinden oluşan Harp Filosu Komutanlığına vekâleten atandı. 30 Ağustos 1935’te tuğamiralliğe terfi etti.

 SOYADI ATATÜRK TARAFINDAN VERİLDİ

 Atatürk tarafından kendisine “Okan” soyadı verildi. Atatürk’ün isteği ile “Şükrü” olan asıl adı “Şükür” olarak değiştirildi. 30 Eylül 1935’te yeni teşkil edilen Donanma Komutanlığına getirildi. 30 Ağustos 1936’da tümamiral ve 30 Ağustos 1939’da koramiral oldu. Bu arada donanmanın 16 Kasım-4 Aralık 1936 tarihlerinde Malta ve Yunanistan ziyaretini gerçekleştirdi. İngiltere Kralı VI. George’un 12 Mayıs 1937’de yapılan taç giyme töreninde Türk Deniz Kuvvetlerini temsil etti. 10 yıl aralıksız donanma komutanlığı yaptı. Donanma komutanı iken yaş haddinden emekliye ayrıldı (14 Temmuz 1945). Cumhuriyetin ilk harp filosu ve donanma komutanıdır.

 TBMM’DE

Kocaeli milletvekili Salah Yargı’nın vefatı nedeniyle TBMM VII. dönem ara seçiminde CHP’den Kocaeli milletvekili seçildi ve 14 Aralık 1945’te Meclise katıldı. VIII. dönemde de (5 Ağustos 1946-24 Mart 1950) tekrar seçilerek TBMM’deki görevine 14 Mayıs 1950’ye kadar devam etti. Milletvekilliğinden ayrıldıktan sonra dostu olan armatörlerin gemileri ile Atlantik ve Pasifik’te geziler yaptı.

 ŞÜKRÜ OKAN BABA MEMLEKETİNDE

Şükrü Okan, Yavuz zırhlısı ile 24 Ağustos 1932’de Tirebolu’ya geldiğinde limandan Hamam Mahallesi’ndeki evine kadar halı döşendi. Naiboğlu Osman Efendi’nin tenbihi üzerine esnaf donanma ile Tirebolu’ya gelen bahriye askerlerinden konutanın şerefine herhangi bir ücret talep etmedi. Esnafın sattığı malların bedeli Osman Efendi tarafından karşılandı. Uzun yıllar birbirleriyle dargın olan Naipoğlu ve Habiboğlu ailelerin ileri gelenlerinden Kuvâ-yı Milliye Reislerinden Naipoğlu Osman Bey (1895-1948) ile Belediye reislerinden Habiboğlu Rahmi Bey’i (1872-1954) barıştırdı.

Öğretmen [Zaimoğlu] Ömer Lütfü Rasim Bey gelişi sırasında Tirebolular adına şu nutku irat etti:

“…Dur; bu toprağın oğlu! Seni yetiştiren bu memleket bağışladığın şerefi büyük bir gururla tarihine kayıt edecektir. Büyük Harbin Gazi Yavuz’u, kahraman efrat ve zabıtanı ile Amiral Hazretleri: Size memleket namına hoş geldiniz derim. Biz, Karadeniz sakinleri Umumî Harp hengâmesinde denizlerden gelen düşman akınlarına marûz kaldıkça gözlerimiz derin bir melâlle ufuklarda hep şanlı Yavuz’unu aradı. Bugün onu iskelemizde görmekle bahtiyarız. Devrin nadide silâhlarından olan bu mukaddes varlıkla müftehirane göğüslerimizi şişirirken var kuvvetimle bağırarak derim ki: Yüksek tevazûlarıyla bizi şereflere gark eden aziz hemşerimiz Amiral Hazretleri bin yaşa!..

 TALTİFATLARI

Trablusgarp ve Balkan ve I. Dünya Savaşlarına katılmış, gösterdiği başarılara karşılık 5. rütbeden Mecidî Nişanı, II. Demir Salip Alman Nişanı, Gümüş Liyakat Madalyası ve Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası sahibidir.

 EVLİLİĞİ

Rizelioğlu ailesinden Mustafa Efendi’nin kızı Hâce [Sadiye] Hanım’la (ö. 9 Ağustos 1971) olan evliliğinden (19 Kasım 1901) Refet [Kefeli] (1905-1982) adlı bir kız çocukları oldu. İkinci evliliğini Nadir Hanım’la yaptı. Torunu Nükhet Erenyol hayattadır.

 VEFATI

 18 Şubat 1957’de İstanbul Erenköy’deki evinde geçirdiği bir kalp krizi sonucu vefat etti ve cenazesi ertesi günü askerî törenle Sahrayı Cedit Kabristanına defnedildi. Adı “Amiral Şükrü Okan Caddesi” olarak Tirebolu Belediyesi tarafından sahildeki caddeye, Deniz Nakliyat Anonim Ortaklığı’nca bir şilebe verildi. Almanca ve İngilizce biliyordu.

 Derleyen: Ayhan Yüksel

KAYNAKLAR: Dt. A. künye bl. nr. 2/238; BCA, nr. 30.11.1.0-176.18.20, 30.10.0.0.0-77.506.6, 30.10.0.0.-5.27.10; TŞS, nr. 1809, s. 38; Yeşilgiresun, 8 Eylül 1932; Raşit Metel, Türk Denizaltıcılık Tarihi, İstanbul 1960, s. 413; Ayhan Yüksel, “Şükrü Okan”, Yeni Tirebolu, 25 Mayıs 1984; Faruk Sümer, Tirebolu Tarihi, İstanbul 1992, s. 145-146; Fahri Çoker, Bahriyemizin Yakın Tarihinden Kesitler, Ankara 1994, s. 240-241; Ayhan Yüksel, Tirebolu Kazası Nikâh Kayıtları, İstanbul 2008, s. 404; a. mlf., Geçmişten Günümüze Tirebolulu Denizciler, İstanbul 2010, s. 121-122.