Domaçoğlu Hasan Ağa

31-01-18 hdomac 0 comment

Domaçoğlu Hasan Ağa

(Tirebolu Belediye Başkanı/Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Tirebolu Başkanı)

Hasan Ağa 1873 yılında Tirebolu’da doğdu. Dedesi Domaçoğlu Hasan Ağa, babası İsmail Kaptan, annesi Fatma Hanım’dır. Kaza İdare Meclisi üyeliğinden (Tirebolu Belediye Meclis Üyeliği) sonra,  Şubat 1919’da yapılan seçimle Tirebolu Belediye Reisi (Başkanı) oldu. Kısa bir süre sonra kefaret işlemlerinden dolayı hazineye borcu ve altı ay kadar mahkûmiyeti olduğu anlaşılınca görevinden alınarak yerine Habibzade Rahmi Efendi getirildi.

Bu suçlamalar üzerine haksızlığa uğradığını görevden alınmasında itilafçıların (Hürriyet ve İtilaf Fırkası) rolü olduğunu, kendisine iftira atıldığı ileri sürdü ve Dâhiliye Nezaretine (İçişleri Bakanlığı) 22 Nisan 1919’da çektiği telgrafla göreve iade edilmesini istedi. Trabzon Vilayeti de 10 Mayıs 1919’da Dâhiliye Nezaretine kefaletten doğan borcun ve mahkûmiyet cezasının seçimden önce meydana geldiğini, bu durumun kanunen görevine engel teşkil etmeyeceğini bildirdi.

Bu süre içinde İttihatçı ve İtilafçı kavgasında taraf oldu. İttihatçı olduğu için görevden alındığına inanan Kaymakam Niyazi Bey’in yanında yer aldı ve Kahveci Ördek Mehmet’in kıraathanesinde Kadızade (İbrahimefendi), Halil Hayri, Seyyid Kaptanzade Yusuf Ziya, Naibzade Osman, Seyyid Kaptanzade Emin Efendi’lerle birlikte bulunduğu sırada Müddeiumumî (savcı) Halil Hilmi Efendi ile sebebi fıkracılık cereyanına dayanan siyasi bir kavgaya karıştı.

Belediye Başkanlığı ve fırkacılık olayı

Hasan Ağa ile Kadı Hasan Fehmi ve müddeiumumî Halil Efendi arasındaki kavga eski bir husumete dayanmaktaydı. Hasan Ağa ve arkadaşlarına göre bu husumet ve düşmanlık Kadı Hasan Efendi’nin kötü hal ve hareketlerine, müddeiumumînin ise taraf tutmasına, itilafçı olmalarına; buna karşılık da Hasan Ağa’nın ittihatçı olmasına dayanmaktaydı. Kaymakam Niyazı Bey, sırf ittihatçı olduğu için görevden alınmıştı. Yerine vekâleten atanan Ahmet Bicin Efendi, Kadı, Müddeiumumî, Habib zade Rahmi, Hacı İbrahim zade Ahmet, Müftü zade Ahmet, Badalızade Mehmet Efendilerle birlikte bir İtilaf Fırkası kurmaya teşebbüs etmişlerdi. Ancak bu girişim halk tarafından rağbet görmedi. İtilafçılara göre halkın kurulmaya çalışılan yeni oluşuma rağbet etmemesinde Domaçoğlu Hasan Ağa’nın rolü büyüktü. İtilafçılar sırf bu yüzden Hasan Ağa’yı Belediye Başkanlığı’ndan uzaklaştırmıştı.

Kavganın ertesi günü Hasan Ağa ve dokuz arkadaşı kaymakamlığa verdikleri dilekçede Mülkiye Müfettişinin raporuna dayanarak Kadı ve Müddeiumumî’nin(savcı) fesat unsuru olduğunu belirterek kasabadan uzaklaştırılmasını istedi. Kaymakam, müddeiumumînin uzaklaştırılma talebi üzerine; bir şikâyetleri varsa daha üst makamlara bildirmeleri gerektiğini hatırlatsa da müddeiumumî’den şikâyetçi olanlar üç günden fazla sabır edemeyeceklerini, aksi halde bir kayığa koyarak ikiliyi bizzat kendilerinin uzaklaştıracaklarını, ertesi gün silahlı adamlar getireceklerini söylediler.

Ardından Hasan Ağa’nın oğlu Arif’in bir arkadaşı ile birlikte Kadı Hasan Hilmi Efendi ve Müddeiumumî Halil Hilmi Efendi’yi Tirebolu’dan sürmek için Espiye’den silahlı olarak geldikleri iddia edildi. Olay; halk arasında ayrıcalık yaratan, itibarları sarsılan ve fırkacılık yapan kadı ve savcının görev yerlerinin değiştirilmesi ile son buldu.

Hasan Ağa’dan İzmir’in işgaline tepki

Hasan Ağa, Milli Mücadelenin ilk yıllarında Tirebolu Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Başkanlığı’nda da bulundu. Merkezi Trabzon’da bulunan 12 Şubat 1919’da kurulan cemiyet, Karadeniz Bölgesi’nin çeşitli il ve ilçelerinde şubeler açtı. Amacı, Trabzon ve çevresinin Rumlara verilmesini ve bir Pontus Devletinin kurulmasını önlemekti.

Bu süreçte Türk tarihi için önemli olaylardan biri ortaya çıktı ve İzmir 15 Mayıs 1919 Yunanlılar tarafından işgal edildi. Bu olay özellikle Giresun ve Tirebolu’da büyük infial ile karşılandı. İzmir’in işgalinin kabul edilemeyeceği Domaçoğlu Hasan Ağa’nın da imzası bulunan bir telgrafla padişah’a tepki olarak iletildi.  Tirebolulular 19 Mayıs 1919’da bir miting düzenleyerek işgali protesto etti.  Giresun Askerlik Şubesi Başkanı, Türk Dili ve Kültürü hakkında yazıları olan Tirebolulu Hüseyin Avni (Alparslan) Bey, Müftü Küçükzâde Ahmed Necmeddin Efendi, Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Reisi Domaçoğlu Hasan Ağa, Kuvâ-yı Milliye reisi Naibzâde Osman Efendi gibi şahsiyetler bu mücadelede önemli rol oynadı.

Erzurum Kongresi’ne Tirebolu Delegesi

Hasan Ağa Erzurum Kongresi’nde Tirebolu’nun temsil edilmesi için Trabzon’da bulunan merkeze bir yazı gönderdi ve itilafçılara karşı kendisiyle birlikte hareket eden, İttihat ve Terakki safında yer alan Yusuf Ziya’yı (Şişman)  Tirebolu delegesi olarak bildirdi. (20 Haziran 1919) Trabzon Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti, Yusuf Ziya’nın Kelkit Kaymakamlığı vekâletine tayin olduğu için kongreye katılımının doğru olmadığını belirtse de karar değişmedi (24 Haziran 1919) ve kongreye Tirebolu delegesi olarak katıldı.

Domaçoğlu Hasan Ağa, Sait Efendi’nin kızı Fatma Hanım’la (1874-1924)olan evliliğinden, (1888) Arif (1890-15 Temmuz 1920) İbrahim (1900-1938), İsmail (1904-1930), Yusuf Ziya (1907-1966), Abdülkerim (1908-1910), ve Zekiye (Müftüoğlu) adlı çocukları oldu.

Hasan Ağa 15 Ağustos 1921’de Tirebolu’da vefat etti.